Waarom onze audiobeschrijvers ook ondertitelen – en bij voorkeur ook vertalen

 

Afgelopen maand heb ik twee keer een tweedaagse audiodescriptie-opleiding gegeven bij Vereniging Bartiméus Sonneheerdt in Zeist. Deze cursus stond open voor iedereen die meer wilde weten over hoe je webvideo’s toegankelijk kunt maken voor mensen met een visuele beperking. De deelnemers kwamen dan ook uit heel verschillende sectoren, wat voor een fijne sfeer zorgde tijdens de groepsopdrachten. Na afloop van de cursus mochten ze zich met recht getrainde amateurbeeldbeschrijvers noemen en intussen hebben ze de basis gelegd voor een databank van toegankelijke internetfilmpjes.

Sommige deelnemers wilden ook graag weten wat je nu moet kennen en kunnen om als professioneel audiobeschrijver aan de slag te gaan. Op dit moment bestaat er geen voltijdse opleiding tot audiobeschrijver en het ziet er niet naar uit dat die er snel zal komen. Audiodescriptie is immers een erg kleine niche en hoewel de markt de afgelopen jaren snel gegroeid is, vertaalt zich dat niet onmiddellijk in een vloedgolf aan vacatures. De meeste audiobeschrijvers combineren het met andere werkzaamheden (meestal op freelancebasis), waardoor drukke periodes vrij eenvoudig op te vangen zijn.

Klaprozen_voor_de_ingang_bij Bartiméus Sonneheerdt
Bloeiende klaprozen voor de poort bij Bartiméus Sonneheerdt in Zeist

Dat betekent niet dat er helemaal geen mogelijkheden zijn om het vak te leren. Audiodescriptie wordt al verschillende jaren gegeven binnen een aantal vertaalopleidingen (onder andere aan de Universiteit Antwerpen), maar dan als onderdeel van een ander vak, zoals ‘audiovisuele vertaling’ of ‘mediatoegankelijkheid’. Dat audiobeschrijving is ondergebracht in vertaalopleidingen is niet zo verwonderlijk: in het buitenland is dat ook zo én op zich is het ook een vorm van ‘vertalen’ waarbij taal wordt omgezet van de ene vorm (beelden) in de andere (woorden).

Als ik op zoek ben naar nieuwe medewerkers, neem ik dus vaak contact op met een vertaalopleiding. Of beter gezegd: de studenten nemen contact op met mij! De drie medewerkers die het recentst aan mijn team zijn toegevoegd komen niet toevallig allemaal via de UA.
Stages zijn een andere manier om aan nieuwe medewerkers te komen. Het voordeel van een stage is dat een student een aantal weken meeloopt in het bedrijf en dat je zo dus een goed beeld krijgt van hun mogelijkheden. De laatste jaren leggen we voor stagiairs steeds meer de nadruk op vertalen uit het Frans in het Nederlands (om de eenvoudige reden dat daar veel vraag naar is), dus tot nu toe hebben we nog geen ex-stagiair aan ons team toegevoegd. Voor de duidelijkheid: de afgelopen jaren verliepen de stages via onze partner PGVR.
En tot slot zijn enkele leden uit mijn team afkomstig uit de vertaal- en ondertitelsector. Ik heb namelijk gemerkt dat vertalers die goed zijn in het schrijven van commentaarteksten bij documentaires en dergelijke vaak ook het audiobeschrijven vrij snel onder de knie krijgen. Al is ‘snel’ een groot woord, want het duurt algauw enkele maanden tot een halfjaar voor een beginnende beschrijver het vak écht beheerst.

Een andere reden dat ik graag met ondertitelaars samenwerk is dat al onze audiobeschrijvers ook moeten kunnen ondertitelen. De belangrijkste reden daarvoor is een praktische: veel klanten vragen ons om hun video’s voor iederéén toegankelijk te maken. Daarom zorgen we voor ondertiteling voor doven en slechthorenden en voor audiodescriptie voor blinden en slechtzienden. In sommige gevallen voegen we ook nog een tekstalternatief toe. Dat is een uitgeschreven weergave van wat er in een webvideo te zien én te horen is.

Op zich is het best mogelijk om in zo’n geval iemand te zoeken die de ondertitels maakt en iemand anders in te zetten voor de audiobeschrijving, maar in de praktijk worden audiodescriptie en ondertiteling door dezelfde persoon gedaan. Dat maakt het veel eenvoudiger om projecten in te plannen, want ook de eindredactie gebeurt door één persoon. In plaats van vier hebben we dus maar twee mensen nodig om een video toegankelijk te maken (nl. één audiobeschrijver-ondertitelaar en één eindredacteur die zowel de audiobeschrijving als de ondertiteling nakijkt – de opname en mixage van de audiodescriptie gebeuren extern).

Bovendien gebeurt het regelmatig dat er in een video ook andere talen worden gesproken. Meestal gaat het dan om fragmentjes in het Engels, maar ook Frans komt vrij vaak voor. In zo’n geval krijgen we soms een vertaling van die dialogen van de klant, en anders maken we die zelf. Maar: als je vertalende ondertiteling toevoegt voor de ziende kijkers, moet je die informatie hoorbaar maken voor wie geen ondertitels kan lezen. Vandaar dat we de vertalingen toevoegen in de audiodescriptie. ‘Audio-ondertiteling’ noemen we dat. Uiteraard is het een groot pluspunt als de audiobeschrijver-ondertitelaar zelf ook kan vertalen, al was het maar om een bestaande vertaling te controleren voor die wordt ingesproken.

En zo komt het dat onze audiobeschrijvers ook ondertitelen – en bij voorkeur ook vertalen!

gepubliceerd op 2 juni 2017


Deel op: